Σχεδιασμός Μαθήματος: Οδηγός για Καθηγητές Ιδιαίτερων

Είτε το παραδέχονται οι μαθητές είτε όχι, ένα οργανωμένο σχέδιο μαθήματος είναι απαραίτητο, τόσο στη σχολική τάξη όσο και στα ιδιαίτερα. Οι «χαλαροί» καθηγητές είναι σίγουρα συμπαθείς. Όμως, όταν όλα γίνονται στο πόδι και χωρίς προετοιμασία, οι μαθητές χάνουν πολύτιμο έδαφος και τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται.

Γι' αυτό, κάθε εκπαιδευτικός χρειάζεται να βρει τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στη δομή και τη διασκέδαση, ώστε το μάθημα να ωφελεί πραγματικά τον μαθητή. Πώς μπορεί λοιπόν ένας καθηγητής ιδιαίτερων να οργανώσει τα μαθήματά του και να προσφέρει την καλύτερη δυνατή υποστήριξη; Ας το ανακαλύψουμε μαζί στο σημερινό άρθρο.

Πώς Γίνεται Σωστός Σχεδιασμός Μαθήματος στα Ιδιαίτερα

Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη, όπως λέει και η παροιμία. Όταν όμως πρόκειται για τον σχεδιασμό μαθήματος στα ιδιαίτερα, είτε διδάσκετε μαθητές Δημοτικού είτε υποψηφίους των Πανελλαδικών και φοιτητές, σας προτείνουμε να ακολουθήσετε τα βήματα που θα δείτε παρακάτω. Τα ιδιαίτερα έχουν αποδεδειγμένη αξία, αφού σύμφωνα με το Education Endowment Foundation (EEF), η διδασκαλία ένας προς έναν αποφέρει κατά μέσο όρο πέντε επιπλέον μήνες προόδου. Για να αξιοποιήσετε στο έπακρο αυτό το πλεονέκτημα, χρειάζεστε μια σταθερή δομή σε κάθε συνάντηση.

Ξεκινήστε με Έναν Ζεστό Χαιρετισμό

Είτε πρόκειται για το πρώτο σας μάθημα είτε συνεργάζεστε καιρό με τον ίδιο μαθητή, υπάρχει κάτι στην αρχή κάθε μαθήματος που προηγείται όλων των άλλων. Ποιο είναι αυτό; Ο χαιρετισμός. Ένα «γεια σου», μια ματιά στα μάτια και μια φιλική διάθεση κάνουν τεράστια διαφορά. Ο χαιρετισμός ανοίγει πάντα το μάθημα και χτίζει μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον καθηγητή και τον μαθητή.

Αφού χαιρετηθείτε, μπορείτε να ρωτήσετε τον μαθητή πώς πέρασε τη μέρα ή την εβδομάδα του και αν δυσκολεύτηκε σε κάτι που θα ήθελε να δείτε μαζί. Είναι επίσης η ιδανική στιγμή για μια σύντομη ανασκόπηση, αφού σύμφωνα με τις αρχές διδασκαλίας του Rosenshine, οι πιο αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί αφιερώνουν 5 έως 8 λεπτά στην επανάληψη της προηγούμενης ύλης. Για τους νέους μαθητές, ο χαιρετισμός καθορίζει το κλίμα όλου του μαθήματος και παίζει σημαντικό ρόλο στο αν θα επιστρέψουν για το επόμενο.

Οι Στόχοι στο Πλάνο Μαθήματος

Πριν από κάθε μάθημα, αξίζει να γράψετε ένα σύντομο πλάνο μαθήματος με τον τρόπο που θα οργανώσετε τον χρόνο σας και τους μαθησιακούς στόχους που θέλετε να πετύχετε. Αμέσως μετά τον χαιρετισμό, είναι η τέλεια στιγμή να παρουσιάσετε στον μαθητή μια σύνοψη όσων θα καλύψετε. Είναι σημαντικό να μένετε πιστοί σε όσα ορίσατε από την αρχή, ώστε τόσο εσείς όσο και ο μαθητής να παραμένετε οργανωμένοι. Παράλληλα, μη διστάσετε να παρεκκλίνετε από το πλάνο αν χρειαστεί να αφιερώσετε περισσότερο χρόνο σε κάποιο θέμα. Άλλωστε, βρίσκεστε εκεί για να βοηθήσετε και οι μικρές παρεκβάσεις είναι φυσικό κομμάτι της μάθησης.

Παρουσίαση και Συζήτηση της Ύλης

Αφού μοιραστείτε το πλάνο με τον μαθητή, ήρθε η ώρα να εξηγήσετε την ύλη μεθοδικά. Ξεκινήστε από τα βασικά και χτίστε σταδιακά μέχρι το πιο απαιτητικό κομμάτι της νέας γνώσης. Οι εκπαιδευτικοί ονομάζουν αυτή την τεχνική «σκαλωσιά» (scaffolding). Κρατήστε το πλάνο σας καλά δομημένο και σωστά χρονομετρημένο, ώστε να μην ξοδεύετε πολύ χρόνο σε δευτερεύοντα θέματα ή παρεκβάσεις.

Στο κεντρικό κομμάτι του μαθήματος, φροντίστε να μην ακούγεται μόνο η δική σας φωνή για πολλή ώρα. Ο μαθητής χρειάζεται να συμμετέχει ενεργά, ώστε να παίρνει ανατροφοδότηση για το αν κατανοεί όσα του εξηγείτε. Ένα διαδραστικό μάθημα κρατά επίσης τον μαθητή συγκεντρωμένο και το ενδιαφέρον του ζωντανό από την αρχή μέχρι το τέλος.

Εκτός από τη βασική ύλη, δείξτε στον μαθητή πώς εφαρμόζεται στον πραγματικό κόσμο. Για παράδειγμα, στην ενισχυτική διδασκαλία των Μαθηματικών, μπορείτε να του δείξετε πώς χρησιμοποιούμε τα κλάσματα όταν μοιράζουμε μια πίτσα ή όταν υπολογίζουμε μια έκπτωση στις εκπτώσεις του Ιανουαρίου. Αξιοποιήστε παιχνίδια, παιχνίδια ρόλων, νοητικούς χάρτες, βίντεο, podcasts και ασκήσεις ακουστικής κατανόησης, που θα βάλουν τις γνώσεις του σε δοκιμασία. Αφήστε επίσης χρόνο για ερωτήσεις μετά από κάθε βασική έννοια, ώστε ο μαθητής να μη νιώθει ότι πρέπει να αφομοιώσει τα πάντα βιαστικά.

Ό,τι μπορεί να κάνει ένα παιδί σήμερα με τη βοήθεια άλλων, αύριο θα μπορεί να το κάνει μόνο του.

Λεβ Βιγκότσκι, Σκέψη και Γλώσσα

Πώς να Φτιάξετε ένα Δομημένο Σχέδιο Μαθήματος

Ένα καλά δομημένο σχέδιο μαθήματος είναι το κλειδί για επιτυχημένα ιδιαίτερα. Ξεκινήστε ορίζοντας ξεκάθαρους μαθησιακούς στόχους που θα καθοδηγούν τη συνάντηση. Στη συνέχεια, χωρίστε το μάθημα σε μικρότερες ενότητες: ένα σύντομο «ζέσταμα» για να μπει ο μαθητής στο κλίμα, την παρουσίαση της κεντρικής ύλης και, τέλος, μια επανάληψη ή μια πρακτική δραστηριότητα. Συνδυάστε επεξηγήσεις, διαδραστικές ασκήσεις και παραδείγματα από την καθημερινότητα, ώστε ο μαθητής να μένει ενεργός. Αν αναζητάτε έμπνευση, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) διαθέτει αποθετήριο με ενδεικτικά σχέδια μαθήματος για το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Λύκειο.

Παράλληλα, να είστε αρκετά ευέλικτοι ώστε να προσαρμόζεστε στον ρυθμό του μαθητή, χωρίς να χάνετε από τα μάτια σας τους ευρύτερους στόχους του. Ένα σταθερό πλάνο κάνει και τη δική σας δουλειά πολύ πιο εύκολη, αφού σας βοηθά να διαχειρίζεστε καλύτερα τον χρόνο σας και να παραδίδετε πιο αποτελεσματικά μαθήματα. Όταν αφιερώνετε χρόνο στην προετοιμασία, μπορείτε να μοιράσετε σωστά τα λεπτά του μαθήματος σε κάθε θέμα που θέλετε να καλύψετε.

Δεν είναι ευχάριστο να τρέχετε για να καλύψετε την ύλη και στο τέλος να διαπιστώνετε ότι σας περισσεύει χρόνος. Εξίσου άβολο είναι να κοιτάξετε το ρολόι στη μέση του μαθήματος και να καταλάβετε ότι δεν θα προλάβετε όσα είχατε σχεδιάσει. Ένα δομημένο πλάνο μαθήματος σάς επιτρέπει να πετυχαίνετε όλους τους στόχους σας, διατηρώντας παράλληλα έναν σταθερό και αποτελεσματικό ρυθμό.

Ένα Κλείσιμο που Μένει στη Μνήμη

Το δικό σας μάθημα σπάνια είναι το μοναδικό της ημέρας για τον μαθητή. Το πιθανότερο είναι ότι, όταν ξεκινά το ιδιαίτερο μαζί σας, έχει ήδη πίσω του ένα ολόκληρο πρωινό στο σχολείο ή τον περιμένει ακόμη ένα μάθημα στο φροντιστήριο. Με ένα σύντομο και περιεκτικό κλείσιμο, όπου ανακεφαλαιώνετε τα βασικά σημεία της συνάντησης, κάνετε τη νέα γνώση πιο εύκολη στην αφομοίωση. Έτσι, ο μαθητής έχει την ευκαιρία να κάνει μια γρήγορη επανάληψη όσων καλύψατε μαζί.

Κάθε κομμάτι του σχεδίου μαθήματος έχει τη σημασία του, όμως το κλείσιμο είναι εξίσου σημαντικό με τον χαιρετισμό, αφού προετοιμάζει τον μαθητή για όσα θα ακολουθήσουν στην επόμενη συνάντηση. Είναι η ιδανική στιγμή να κεντρίσετε την περιέργειά του, λέγοντάς του ότι τον περιμένει μια ξεχωριστή πρόκληση την επόμενη φορά. Οι περισσότεροι μαθητές ενθουσιάζονται με την ιδέα ενός νέου παιχνιδιού ή γρίφου.

Μπορείτε επίσης να αξιοποιήσετε τα τελευταία λεπτά για να προτείνετε στον μαθητή χρήσιμες ιστοσελίδες με τεστ εξάσκησης και εκπαιδευτικά παιχνίδια, όπως το Φωτόδεντρο, το αποθετήριο ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού του Υπουργείου Παιδείας. Με αυτόν τον τρόπο, θα εμπεδώσει καλύτερα όσα έμαθε στο μάθημα. Ένα ακόμη σημείο που αξίζει να συμπεριλάβετε στο κλείσιμο είναι η ανασκόπηση των κύριων σημείων και των δυσκολιών που συνάντησε ο μαθητής. Με τις σωστές πρακτικές και συμβουλές, θα δείτε σύντομα όλο και περισσότερους μαθητές να επιστρέφουν για νέα μαθήματα.

Τι Κάνει ένα Ιδιαίτερο Μάθημα Επιτυχημένο;

Η δομή ενός ιδιαίτερου μαθήματος έχει τεράστια σημασία, όμως υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που κάθε καθηγητής χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη, ώστε ο μαθητής να βρίσκει το μάθημα ενδιαφέρον και αποτελεσματικό. Πρώτα απ' όλα, είναι σημαντικό να είστε πάντα ευέλικτοι με κάθε μαθητή. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Αν, για παράδειγμα, παρατηρήσετε ότι ο μαθητής είναι ιδιαίτερα κουρασμένος ή πνευματικά εξαντλημένος κάποια μέρα, μη διστάσετε να αφήσετε στην άκρη το αρχικό πλάνο. Εστιάστε σε διασκεδαστικά μαθησιακά παιχνίδια, που μπορούν να είναι εξίσου εκπαιδευτικά με ένα κανονικό μάθημα.

Αν κάνετε ιδιαίτερα σε ξένη γλώσσα και ο μαθητής σας, που ίσως προετοιμάζεται για το Lower ή το Proficiency, έχει μια δύσκολη μέρα, αφήστε τα βιβλία και βάλτε του ένα τραγούδι στη γλώσσα που μαθαίνει. Εξηγήστε του βασικές φράσεις, εκφράσεις της καθομιλουμένης και ιδιωματισμούς. Συχνά, οι πιο ευχάριστοι και αβίαστοι τρόποι μάθησης είναι και οι πιο αποτελεσματικοί. Υιοθετήστε λοιπόν την ευελιξία και αφήστε πίσω σας την ακαμψία!

Δεύτερον, αυτό που ξεχωρίζει τους σπουδαίους καθηγητές είναι η προσπάθεια που καταβάλλουν για να βεβαιωθούν ότι οι μαθητές τους κατανοούν πλήρως την ύλη. Η συνεχής αξιολόγηση μαθητή κατά τη διάρκεια του μαθήματος είναι απαραίτητη, καθώς ο καθηγητής πρέπει να προσέχει τα διακριτικά σημάδια που δείχνουν ότι ο μαθητής δυσκολεύεται με σημαντικές έννοιες. Ένα βλέμμα που χάνεται, μια διστακτική απάντηση ή μια ερώτηση που επανέρχεται είναι συχνά οι πρώτες ενδείξεις.

Μια πολύ χρήσιμη άσκηση όταν οργανώνετε ένα αποτελεσματικό μάθημα είναι να μπείτε στη θέση του μαθητή. Αντί να περνάτε από ατελείωτες διαφάνειες με θεωρία, φροντίστε να προσθέτετε παραδείγματα με τα οποία μπορεί να ταυτιστεί. Έτσι, ο μαθητής τοποθετεί την ύλη σε ένα πλαίσιο που του είναι οικείο, μένει προσηλωμένος και έχει περισσότερες πιθανότητες να συγκρατήσει όσα έμαθε. Ένα καλό ιδιαίτερο μάθημα καλύπτει την ύλη και ταυτόχρονα εξασφαλίζει ότι ο μαθητής την κατανοεί και απολαμβάνει τη διαδικασία!

Αξιολόγηση Μαθητή και Προσαρμογή Διδασκαλίας

Όταν η αξιολόγηση μαθητή δείχνει ότι κάτι δεν έχει γίνει κατανοητό, εξηγήστε ξανά την έννοια με διαφορετικό τρόπο. Χρησιμοποιήστε πάντα απλά και πρακτικά παραδείγματα, ώστε ο μαθητής να μη νιώθει ότι η ύλη είναι δυσνόητη ή υπερβολικά απαιτητική. Αν δυσκολεύεται με τον τρόπο που διδάσκετε, ίσως η μέθοδός σας απλώς δεν ταιριάζει με το δικό του μαθησιακό στυλ. Προσαρμόστε λοιπόν τις τεχνικές σας, ώστε να καλύπτουν όλα τα είδη νοημοσύνης και τους διαφορετικούς τρόπους μάθησης.

Ελπίζουμε ότι αυτές οι συμβουλές θα σας βοηθήσουν να φτιάξετε το δικό σας σχέδιο μαθήματος και να δώσετε νέα πνοή στα ιδιαίτερά σας. Αν έχετε κι εσείς ιδέες ή πρακτικές που λειτουργούν, μοιραστείτε τις μαζί μας στα σχόλια. Σας ευχόμαστε καλή επιτυχία στον σχεδιασμό μαθήματος για κάθε νέο σας μαθητή!