Είτε μας αρέσει είτε όχι, η τεχνολογία ήρθε για να μείνει και δεν δείχνει κανένα σημάδι ότι η χρήση της θα περιοριστεί. Χρησιμοποιούμε ηλεκτρονικές συσκευές κάθε μέρα για απλές δουλειές, όπως ψώνια, τραπεζικές συναλλαγές, επενδύσεις, επικοινωνία και διάβασμα.
Για να είμαστε ειλικρινείς, αφού έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ στην τεχνολογία, θα ήταν δύσκολο να μας πάρει κάποιος το κινητό για μια εβδομάδα. Πιθανότατα θα μας φαινόταν αρκετά επίπονο.
Παρ' όλα αυτά, αν και η τεχνολογία έφερε επανάσταση στον 21ο αιώνα και έκανε πολλές πλευρές της ζωής πιο εύκολες, υπάρχουν και μειονεκτήματα. Σαν τι; Λόγω της εθιστικής της φύσης, οι χρήστες τείνουν να περνούν ώρες κάνοντας scroll σε αναρτήσεις στα social media και βλέποντας αστεία βίντεο στο YouTube. Συχνά αφιερώνουμε χρόνο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πιο δημιουργικά.
Ευτυχώς, υπάρχουν τρόποι, για να διατηρήσουμε μια υγιή ισορροπία στη χρήση της τεχνολογίας. Στο σημερινό άρθρο θα δούμε πέντε συμβουλές που βοηθούν ανθρώπους κάθε ηλικίας να βρουν μια ισορροπημένη σχέση με το screen time.
Γιατί Δημιουργείται ο Εθισμός στο Κινητό;
Είναι δύσκολο να θυμηθούμε πώς ήταν η ζωή μας πριν από την τεχνολογία και τα social media. Οι περισσότεροι Millennials και η Gen Z μεγάλωσαν με την τεχνολογία γύρω τους, οπότε δυσκολεύονται να φανταστούν έναν κόσμο χωρίς αυτήν. Καθώς οι νεότερες γενιές δεν έζησαν ποτέ χωρίς την πανταχού παρούσα τεχνολογία, οι περισσότεροι «εξαρτημένοι από το κινητό» ανήκουν συνήθως σε αυτές.
Σπάνια σταματάμε να αναρωτηθούμε πώς και γιατί εθιστήκαμε τόσο πολύ. Κι έτσι, ίσως να μην καταλάβουμε ποτέ ότι υπάρχει πρόβλημα.
Για να καταλάβουμε επιτέλους, γιατί το μυαλό μας έλκεται τόσο από τις οθόνες, ας δούμε τους βασικούς λόγους πίσω από τον εθισμό στην τεχνολογία:
- Η τεχνολογία καλύπτει την ανθρώπινη ανάγκη για ερεθίσματα.
- Μας δίνει την αίσθηση ότι ξεφεύγουμε εύκολα από την καθημερινότητά μας.
- Ειδικά τα social media γεμίζουν το κενό που έχουμε για επαφή με άλλους ανθρώπους, επηρεάζοντας συχνά και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η αυτοπεποίθηση των παιδιών και των εφήβων.
- Μας δίνει άμεση πρόσβαση στην πληροφορία, κάτι που με τη σειρά του δημιουργεί εξάρτηση.
Αναγνωρίζοντας γιατί "κολλάμε" τόσο με την τεχνολογία, μπορούμε να βρούμε λύσεις και να γίνουμε λιγότερο εξαρτημένοι. Κάποιοι όμως ίσως αναρωτιούνται: είναι όντως τόσο κακό να είσαι εθισμένος; Ας το δούμε στην επόμενη ενότητα.
Κάθε νέα ειδοποίηση, like ή βίντεο δημιουργεί μια μικρή αίσθηση ανταμοιβής στον εγκέφαλο. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με την ντοπαμίνη, έναν νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με το αίσθημα ευχαρίστησης και προσδοκίας. Γι’ αυτό πολλές εφαρμογές σχεδιάζονται ώστε να μας κρατούν ενεργούς όσο το δυνατόν περισσότερο.
Είναι Τόσο Επιβλαβής ο Εθισμός στις Οθόνες;
Οι ηλεκτρονικές συσκευές και τα κοινωνικά δίκτυα φτιάχτηκαν με την αθώα πρόθεση να κάνουν την καθημερινότητα πιο εύκολη. Όταν όμως η χρήση τους ξεφεύγει, μπορούν να εξελιχθούν σε πηγή σοβαρών προβλημάτων εξάρτησης.
Οπότε, για να απαντήσουμε όσο πιο ειλικρινά γίνεται: ναι, είναι τόσο κακό να είσαι εθισμένος.
Έρευνες δείχνουν ότι η βραδινή χρήση οθονών μπορεί να καθυστερήσει τον ύπνο των παιδιών κατά περίπου μισή έως μία ώρα, επηρεάζοντας την ξεκούραση και τη συγκέντρωση της επόμενης ημέρας.
Πολλές πλευρές της ζωής επηρεάζονται αρνητικά όταν το παρακάνουμε με την τεχνολογία. Τα παιδιά μπορεί να πέσουν θύματα διαδικτυακού εκφοβισμού και να χτίσουν μια εξάρτηση που τα ακολουθεί ως την εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Οι έφηβοι, πάλι, μπορεί να κάνουν γνωριμίες με επικίνδυνα άτομα μέσα από διαδικτυακές συνομιλίες ή να εθιστούν σε βλαβερές συνήθειες, όπως ο τζόγος. Γι' αυτό, οι γονείς θα πρέπει από νωρίς να μιλήσουν στους εφήβους για τις σχέσεις και να τους βοηθήσουν να κάνουν πιο ασφαλείς επιλογές.
Το θέμα "οθόνες και παιδιά" έχει απασχολήσει εκτενώς την έρευνα τα τελευταία χρόνια. Μελέτη του 2025 στο JAMA Pediatrics έδειξε ότι αυξημένος χρόνος μπροστά στην οθόνη στα τελευταία χρόνια της παιδικής ηλικίας φαίνεται να συνδέεται με περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης στην πρώιμη εφηβεία, σε μεγάλο βαθμό λόγω της μειωμένης διάρκειας ύπνου, κάτι που μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τις επιδόσεις των μαθητών στις εξετάσεις. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Μια άλλη ανάλυση της ίδιας χρονιάς στο JAMA υποστηρίζει ότι ίσως δεν έχει τόσο σημασία ο συνολικός χρόνος χρήσης, όσο το πόσο εθιστικό γίνεται το μοτίβο ενασχόλησης, ιδιαίτερα στα social media και στο κινητό.
Στο κάτω κάτω, αν δεν υπάρχει έλεγχος, κινδυνεύουμε να γίνουμε σκλάβοι της τεχνολογίας και να χάσουμε πολλές όμορφες στιγμές της ζωής. Πριν φτάσουμε, όμως, στις λύσεις, αξίζει να δούμε τι αλλάζει αυτή τη στιγμή στους κανόνες σχετικά με τις οθόνες.
Η τεχνολογία είναι χρήσιμος υπηρέτης αλλά επικίνδυνος αφέντης.
Christian Lous Lange
Νέοι Κανόνες και Όρια Ηλικίας για τις Οθόνες
Στην Ελλάδα, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έχει τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων μέσα στις σχολικές αίθουσες, ως μέτρο για τη βελτίωση της συγκέντρωσης των μαθητών και της σχολικής πειθαρχίας. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πρόθεση για περαιτέρω ρυθμίσεις που αφορούν την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media, με τον Πρωθυπουργό να επιβεβαιώνει σχεδιαζόμενη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει παρουσιαστεί, η σχετική νομοθετική ρύθμιση αναμένεται να κατατεθεί εντός του 2026 και να τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον ψηφιστεί από τη Βουλή.
Αντίστοιχα, και άλλες ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν παρόμοιους περιορισμούς, με την Ισπανία να συζητά την πιθανότητα θέσπισης ορίου ηλικίας στα 16 έτη για τη χρήση social media από ανηλίκους.
Η μεγαλύτερη αλλαγή ήρθε από την άλλη άκρη του κόσμου. Στις 10 Δεκεμβρίου 2025 η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τα social media σε παιδιά κάτω των 16. Πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram, το Snapchat, το Facebook και το YouTube οφείλουν πλέον να παίρνουν εύλογα μέτρα, ώστε να μην ανοίγουν λογαριασμούς ανήλικοι, αλλιώς κινδυνεύουν με υψηλά πρόστιμα.
Τάμπλετ και Παιδιά: Τι Συνιστούν οι Ειδικοί
Όταν φτάνουμε στο πρακτικό ερώτημα “τάμπλετ και παιδιά”, οι μεγάλοι οργανισμοί υγείας δίνουν συγκεκριμένες, αν και όχι απόλυτες, κατευθύνσεις ανά ηλικία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει την αποφυγή έκθεσης σε οθόνες για μωρά κάτω του ενός έτους, ενώ για παιδιά 2 έως 5 ετών προτείνει έως μία ώρα την ημέρα καθιστικής χρήσης οθόνης, με όσο το δυνατόν λιγότερο χρόνο να θεωρείται ιδανικός.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής δεν εμμένει σε αυστηρά ωράρια, αλλά δίνει πλέον έμφαση στην ποιότητα του περιεχομένου, στο πλαίσιο της χρήσης και στη συζήτηση με το παιδί. Με άλλα λόγια, δεν μετράει μόνο το πόσο, αλλά και το τι και πώς παρακολουθεί ένα μικρό παιδί.
Πέντε Συμβουλές για Ισορροπημένο Screen Time
Αν είσαι γονιός και έχεις προσέξει ότι εσύ ή το παιδί σου έχετε κολλήσει στην οθόνη, τώρα είναι η ώρα για μια ουσιαστική αλλαγή. Δοκιμάζοντας τις παρακάτω συμβουλές στην καθημερινότητά σου, θα κινηθείς προς ένα πιο ισορροπημένο screen time και θα ελέγχεις εσύ τις συσκευές, αντί να σε ελέγχουν εκείνες.
Κατέγραψε τις Συνήθειες Χρήσης
Πριν βάλεις όρια στη χρήση, καλό είναι να δεις πρώτα πόσο χρόνο περνάς με τις συσκευές σου, καθημερινά και εβδομαδιαία. Τα περισσότερα κινητά προσφέρουν πλέον αυτά τα στοιχεία μέσα από ενσωματωμένες λειτουργίες, οπότε η πληροφορία είναι ήδη διαθέσιμη στη συσκευή σου. Πιθανότατα ο χρόνος θα είναι μεγαλύτερος από όσο νομίζεις!
Αφού δεις πόσο χρόνο αφιερώνεις στο κινητό και ποιες εφαρμογές χρησιμοποιείς πιο πολύ, θα είσαι πιο έτοιμος να θέσεις όρια. Ως γονιός, αξίζει να ξεκινήσεις από τον εαυτό σου. Αν ζητάς από το παιδί σου να μειώσει το screen time και δεν το έχεις κάνει ήδη εσύ, θα το καταλάβει αμέσως. Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από το φύλο, παρότι οι έρευνες δείχνουν ότι υπάρχουν διαφορές στη συμπεριφορά αγοριών και κοριτσιών.
Βλέποντας πόσες ώρες ξοδεύεις κάθε μέρα στο κινητό, μπορείς πιο εύκολα να περιορίσεις αυτή την εξάρτηση και να αφιερώσεις τον χρόνο σου σε κάτι πιο δημιουργικό.
Βάλε Στόχους για Λιγότερη Χρήση
Ένα σχέδιο με ξεκάθαρους στόχους κάνει τη διαφορά. Όταν θες να μειώσεις τον χρόνο στις οθόνες και να κερδίσεις πίσω ώρες μέσα στην ημέρα σου, βοηθάει να το αντιμετωπίσεις ως μια διαδικασία βήμα προς βήμα. Μια λίστα στόχων διευκολύνει σημαντικά τη μείωση της χρήσης.
Μερικοί στόχοι που θα μπορούσες να βάλεις για να μην εξαρτάσαι από την τεχνολογία:
Βάζοντας αυτούς τους στόχους και μένοντας συνεπής, θα νιώσεις λιγότερο εθισμένος με την οθόνη του κινητού ή του τάμπλετ.
Digital Detox: Δραστηριότητες Χωρίς Οθόνες
Ένα digital detox δεν χρειάζεται να είναι κάτι δραματικό. Για να κρατήσεις την ισορροπία και να αποφύγεις τα "συμπτώματα στέρησης", αφού μειώσεις τη χρήση της οθόνης, βοηθάει να έχεις εναλλακτικές δραστηριότητες. Αναζήτησε δραστηριότητες εκτός σπιτιού που θα ενδιαφέρουν όλη την οικογένεια.
Για να πάρεις μια ιδέα, ορίστε μερικές δραστηριότητες χωρίς οθόνη:
- Μια πεζοπορία στη φύση
- Μια βόλτα με έναν φίλο
- Ένα γεύμα έξω με ένα αγαπημένο πρόσωπο
- Μια ποδηλατάδα
- Ομαδικά αθλήματα με μια παρέα
- Ψώνια
Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με περισσότερες ιδέες για δραστηριότητες μέσα και έξω από το σπίτι, αλλά αυτή η μικρή λίστα φτάνει για αρχή. Κι αν θες να το πας ένα βήμα παραπέρα, άφησε το κινητό στο σπίτι όταν βγαίνεις.
Μελέτες δείχνουν ότι ο χρόνος σε φυσικό περιβάλλον συνδέεται με καλύτερη διάθεση, χαμηλότερα επίπεδα στρες και μεγαλύτερη συγκέντρωση στα παιδιά. Ακόμη και μία σύντομη βόλτα σε πάρκο ή άλσος μπορεί να λειτουργήσει αναζωογονητικά μετά από πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες.
Εφαρμογές Διαχείρισης και Parental Controls
Ίσως ακούγεται αντιφατικό να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να περιορίσουμε τη χρήση της, όμως συχνά αποδεικνύεται αποτελεσματικό. Τα τελευταία χρόνια έχουν φτιαχτεί πολλά εργαλεία που βοηθούν ανθρώπους κάθε ηλικίας να διαχειριστούν τη χρήση της τεχνολογίας.
Κάποιες εφαρμογές σου λένε πόσες φορές άνοιξες το κινητό μέσα στην ημέρα, σε ειδοποιούν όταν κοντεύεις να ξεπεράσεις το όριο που έβαλες και μπλοκάρουν ιστοσελίδες ή παιχνίδια που σε αποσπούν. Για τους γονείς, τα εργαλεία parental controls πάνε ένα βήμα παραπέρα. Το Screen Time της Apple και το Google Family Link, και τα δύο δωρεάν και ενσωματωμένα στα κινητά, επιτρέπουν να βάλεις ημερήσια όρια, ώρες ησυχίας πριν τον ύπνο και έγκριση για νέες εφαρμογές. Αν θες περισσότερο έλεγχο, εφαρμογές όπως το Qustodio ή το Bark προσθέτουν φιλτράρισμα περιεχομένου και ειδοποιήσεις.
Αξίζει να δεις τις διαθέσιμες επιλογές με την ησυχία σου πριν διαλέξεις αυτή που ταιριάζει στις δικές σου ανάγκες.
Τα εργαλεία γονικού ελέγχου λειτουργούν καλύτερα όταν συνοδεύονται από συζήτηση και σαφείς κανόνες. Ο στόχος δεν είναι η παρακολούθηση του παιδιού, αλλά η σταδιακή εκμάθηση υπεύθυνης χρήσης της τεχνολογίας.
Κλείσε τις Συσκευές πριν τον Ύπνο
Μια από τις χειρότερες συνήθειες είναι να βλέπουμε βίντεο ή ταινίες και να χαζεύουμε το κινητό λίγο πριν κοιμηθούμε. Γιατί; Το μπλε φως των συσκευών μπλοκάρει εν μέρει τη μελατονίνη, την ορμόνη που λέει στο σώμα ότι ήρθε η ώρα για ύπνο, και δυσκολεύει το μυαλό να χαλαρώσει.
Η εικόνα πάντως είναι λίγο πιο σύνθετη από το μπλε φως και μόνο. Παίζει ρόλο και το ίδιο το περιεχόμενο, αφού μια ένταση ή ένα ατελείωτο σκρολάρισμα κρατά τον εγκέφαλο σε εγρήγορση. Στα παιδιά οι επιπτώσεις φαίνονται εντονότερες, με την έρευνα να δείχνει ότι η βραδινή χρήση οθόνης καθυστερεί τον ύπνο κατά μισή ως μία ώρα.
Οι ειδικοί συνιστούν να αφήνουμε τις συσκευές τουλάχιστον μία ώρα πριν τον ύπνο, ιδανικά σε άλλο δωμάτιο, ώστε να μην μπαίνουμε στον πειρασμό. Έτσι, αντί να σκρολάρεις στο Instagram για χιλιοστή φορά, ίσως ένα βιβλίο να είναι καλύτερη ιδέα.
Δεν υπάρχει λόγος να ντρέπεσαι αν παλεύεις με τον εθισμό στις οθόνες. Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν την ίδια δυσκολία και βρίσκουν τρόπους να αφήνουν το κινητό στην άκρη, για να απολαύσουν στιγμές που αξίζουν περισσότερο. Με λίγη προσπάθεια και τις συμβουλές που είδαμε παραπάνω, η ισορροπία με την τεχνολογία είναι απόλυτα εφικτή.
Πηγές
- Lima Santos, João Paulo, et al. "Role of Sleep and White Matter in the Link Between Screen Time and Depression in Childhood and Early Adolescence." JAMA Pediatrics, vol. 179, no. 9, 2025, pp. 1000-1008.
- American Academy of Pediatrics. "Kids & Screen Time: How to Use the 5 C's of Media Guidance." HealthyChildren.org, 2026.
- "Impacts of Blue Light Exposure From Electronic Devices on Circadian Rhythm and Sleep Disruption in Adolescent and Young Adult Students." Chronobiology in Medicine, 2024.
- "Τι ισχύει για τα κινητά τηλέφωνα στα Γυμνάσια και Λύκεια". Esos, 2025.
- "Απαγόρευση social media για ανηλίκους: Πόσο πρωτοπορεί η Ελλάδα και τι ισχύει στις άλλες χώρες;". Νομική Βιβλιοθήκη, 2026
- "Αυστραλία: Ήρθε η απαγόρευση social media για παιδιά - Οι ειδικοί προειδοποιούν για «πολλά λάθη»." EuroNews, 2025.
Περίληψη με AI:
Σας άρεσε το άρθρο; Βαθμολογήστε το!
Loading...
